Prof. Dr. Belhan Akpınar:"Bypass sonrası sıkı rejimi sürdürün"
Prof. Dr. Belhan Akpınar kişisel sayfası
Ameliyatla tıkalı damarların yenileriyle değiştirilmesi hastanın bundan böyle özgür olduğu anlamına gelmiyor. Damarın yeniden tıkanma olasılığı düşük olsa da yaşam tarzına dikkat edilmemesi halinde sorunla daha erken karşılaşmak kaçınılmaz
Tıkanan kalp damarlarında çözüm ilaç ve stent olabilir. Ancak üç ve daha fazla damar tıkalıysa cerrahi kaçınılmaz. Baypas ameliyatıyla hastalarda damarın 10 yıl içinde tekrar tıkanma olasılığı %5-10 olsa da bu hastanın her istediğini yiyebileceği anlamına gelmiyor. Kalp için sağlıklı beslenme ameliyattan sonra daha sıkı bir şekilde sürdürülmeli.
Özel Florence Nightingale Hastanesi Kalp-Damar Cerrahisi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Belhan Akpınar, baypas öncesi hastalara verilen psikolojik desteğin önemine işaret ediyor.
Hangi durumlarda baypas gerekir?
Hastaya genellikle koroner damarlarının ileri derecede darlık olduğu durumlarda baypas gerekiyor. Ancak kimi durumlarda stent de takılabilir. Hangi işlemin yapılacağı hekimden hekime değişebilir, ancak yine de belli kurallar var. Örneğin tek damar hastalıkları için genellikle ilaç veya stent tedavisi uygulanıyor. İki damar hastalıklarında bazıları stent, bazıları da baypas yapılması gerektiğini söyleyebilir. Ama üç damar ve sol ana damar darlıklarında kesin olarak cerrahinin tercih edilmesi gerektiği gösterilmiştir. Şeker hastalarında hastalığın ilerlemesi daha hızlı olduğu için baypas ameliyatının tercih edilmesi gerektiği düşünülüyor.
İşlemin stent mi yoksa baypas mı olacağına kim karar veriyor?
Genelde anjiyo yapıldığı zaman, kardiyolog ve kalp cerrahları görüşerek hangisinin tercih edileceğini belirliyor ve ortak bir karar veriliyor. Örneğin bir hastaya baypas kararı verilir. Öyle durumlar var ki hasta ısrarla baypas olmak istemediğini belirtir. Hastanın tek başına bunu demesi yeterli olabiliyor. Bazı durumlarda, yani hastalığın yanında kanser, ileri derecede kansızlık veya baypasa elverişsiz kılacak sağlık sorunları söz konusu oluyor. Böyle bir durumda stent yönünde karar verilebiliyor. Bizim temel prensibimiz olacaklar konusunda, pozitif veya negatif, hastayı bilgilendirmek. Bir kişiye stent önerirken, "Damarınız bir daha tıkanmayacak" denmemeli. Bunun böyle olmadığı son çalışmalarla gösterildi.
Öte yandan bir hastaya baypas önerilirken de "Ameliyat yapılacak, hiçbir riski yok, damar tıkanmayacak" denmemeli.
Kriz geçiren birine baypas yapılır mı?
Önce koroner damarların pozisyonu anjiyoyla belirlenmeli. Acil servislerden kabul edilip ilk üç-dört saat içinde tıkalı damara balon anjiyoplasti veya stentle müdahale edilmeli. Bu çok hayat kurtaran ve hastanın lehine olan bir durum. Kalp krizi geçiren hastaya prensip olarak en az bir hafta bekledikten sonra baypas yapılmalı. Hemen kalp krizinin ertesinde ameliyatı yapmak riski artırıyor.
Baypas kararı verilen hastanın ameliyat öncesinde neler yapması gerekiyor?
Ameliyattan 10-15 gün önce hastayı görüyoruz. Ameliyata kadar uygun ilaç tedavisi alması gerekiyor. Kan sulandırıcı ilaçlar ameliyattan dört-beş gün önce kesiliyor. Tansiyon ve diğer ilaçlar ameliyat gününe kadar alınabilir. Ameliyat öncesi hastayı hazırlama kliniğimiz var. Akciğer filmi çekiliyor, kan tahlilleri yapılıyor ve beyne giden damarlar analiz ediliyor. Baypasta ölüm riskini yüzde 1'in altına düşürmek için hastanın diğer sistemlerinde bir sorun olmamalı.
Hasta psikolojik destek alıyor mu?
Bazı hastalar az miktarda hazırlıklı oluyor. Ama hastaların büyük bir bölümü ameliyat fikrini duyduğunda sarsılıyorlar. En büyük psikolojik destek ameliyatı yapacak hekim tarafından veriliyor. Hekim iyi konuşmalı, kararı hastaya bırakmalı. Bunun 'diş çekmek kadar kolay bir işlem' olduğu söylenmemeli. Hasta yakınlarının desteği önemli. Psikolojik destek ameliyat öncesi kadar ameliyat sonrası da gerekli. Hastanın daha çabuk toparlanması için bu gerekli. Maalesef Türkiye'de bu anlamda destek verecek birimler yok. Ancak bir sorun olduğunda devreye giriliyor.
Ameliyat günü hastayı neler bekliyor?
Hasta ameliyattan bir gece önce aç kalır. Genelde gece yarısından itibaren bir şey yemez. Ameliyata alınmadan önce rahatlamaları için odalarında ufak bir iğne yapılıyor. Bu iğneyle ameliyathaneye girişlerini görmüyor, hatırlamıyorlar. Geriye dönük hafıza kaybı yapan bir ilaç bu. Birçok hasta uyandığında hâlâ ameliyat olduğunu fark etmiyor. Ameliyat günü en önemli hazırlıklardan biri anestezistin yaptıkları. Mutlaka onun hastayı görüp değerlendirmesi gerekiyor. Çünkü hastanın şekeri olabilir, ağız yapısından dolayı solunum cihazına bağlamak güç olabilir. Tüm dünyada gösterilmiş ki hastalar ne kadar az hastanede kalırlarsa hastane içi enfeksiyonlara maruz kalma ihtimalleri o kadar düşük. Bu açıdan da mümkün mertebe hastanede az kalmalı.
Ameliyat ne kadar sürüyor?
Ortalama dört saat, ama daha uzun veya daha kısa sürdüğü de olabiliyor.
Ameliyat sırasında beklenmedik komplikasyon olabilir mi?
Genellikle ameliyattan önce yapılan incelemelerde böyle riskleri tahmin etmek mümkün. Bu nedenle ameliyat esnasında beklemediğiniz ve hastanın ameliyatının seyrini değiştirecek bir olayla karşılaşmak çok güç. Mutlaka ameliyattan önce hastalara imzalı bir form veriliyor. Olabilecek her şey bu formlarda var. Saçınızın telinden ayak başparmağınıza kadar olabilecek her şey belirtiliyor. Genelde iyi planlanmış bir ameliyatta komplikasyon olma riski çok çok düşük. En büyük sorunlardan biri yoğun bakım sürecinde yaşanabiliyor.
Ameliyat sırasında damar değişmesi gerekiyor. Damarı nereden alıyorsunuz?
Damar genelde göğüsten alınıyor. Ama bazen dört veya beş baypas yapılacaksa bacaktan veya koldan da damar alınabiliyor.
Ameliyat sonrası yoğun bakımda ne kadar kalınıyor?
Genelde hastaya göre değişiyor ama 24-36 saat olabiliyor bu süre. Komplikasyon olması halinde üç-dört, hatta daha fazla olabiliyor.
Baypas yapmak için maksimum bir yaş var mı?
Öyle bir ayrım yok. 89 yaşında baypas yaptığımız hasta oldu.
Hastanede kalma süresi nedir?
Kliniklerin prokotol ve prensiplerine göre bu süre değişebiliyor. Türkiye'deki genel uygulama hastaların beş-sekiz gün kalması yönünde. Biz sekiz günü tercih ediyoruz. Çünkü beş gün yatırdığınızda birkaç gün sonra size bir sorunla gelebiliyor hastalar. Robotik cerrahide hasta beş günde taburcu olabiliyor.
Baypas nedeniyle göğüste uzun bir yara izi kalıyor. İz kalmadan ameliyat yapılamaz mı?
Eskiden beri "Kaburgam kırılmasın" diye bir söz işitiyoruz hastalardan. Operasyonun kaburgayla ilgisi yok. Kemik, ince elektrikli bir cihazla veya bazen lazerle kesiliyor. Baypas ameliyatı sırasında söz konusu kemiğin açılması gerekiyor. 25 cm'den 17, 16 cm'ye kadar inebiliyoruz. Robotik ameliyatlar 5 cm'ye kadar inebiliyor açılan alan.
Baypas sonrası tıkanma olabilir mi?
Göğüsten alınan ve tıkalı damarın yerine konan damarın 10 yıl açık kalma oranı %95'tir. Ancak diyabetiklerde risk daha fazla ve bu oran %60'tır.
O zaman ne yapmak lazım?
Aspirin gibi kan sulandırıcıları, tansiyon ve kolesterol ilaçlarını hasta düzenli almalı, şekerini iyi ayarlamalı. Hasta kesinlikle sigara içmemeli. Ne yazık ki daralma stentlerde baypasa oranla çok daha fazla.
Ameliyattan hemen sonra mı kan sulandırıcılar veriliyor?
Ameliyattan iki gün sonra başlanır.
Baypas sonrası kişilik değişimi olduğunu iddia edenler var. Bu doğru mu?
Kişilik değişiminden ziyade bu psikolojik hazırlanma evresindeki yetersizlikten kaynaklı. Ameliyat sonrası damarlardan beyne atan kan pıhtıları geçici kişilik oynamaları yapabiliyor. Üç ay içinde normale dönülür.
Baypas sonrası beslenme değişir mi?
Hastaların, "Ben baypas oldum istediğimi yaparım" veya "Stent taktırdım istediğimi yerim" gibi düşünceleri olabiliyor. Baypas olan hasta aksine dikkat etmeli. Mantık kuralları içinde beslenmesine dikkat edecek, yürüyüş gibi hafif aktiviteleri yapacak.
Cinsel hayata ara veriliyor mu?
Ameliyattan sonra kaburga kemiği kendini onarmalı. Bunun için 1-1.5 ay cinselliğe ara veriliyor. Ama bu ameliyatlardan sonra, stent takıldıktan sonra bile libidoda da bir azalma oluyor. Bu durum üç-dört ay devam edebiliyor. Eşlerin birbirlerine anlayış göstermesinde fayda var. Bu süre sonunda sorun devam ederse hekime başvurulmalı.
03/22/2007